#Trend: Real Beauty is Natural !

Wzmacniacz antenowy to sprzęt, który pomaga wyłącznie wtedy, gdy sygnał docierający do telewizora jest rzeczywiście za słaby. Nie wtedy, gdy sąsiad doradzał "może warto dołożyć", ani wtedy, gdy obraz czasem się zacina. W internecie, na forach poświęconych telewizji naziemnej, znaleźć można dziesiątki historii o instalacjach, w których usunięcie wzmacniacza rozwiązywało problem, a nie jego dodanie. Zanim otworzymy portfel, przyjrzyjmy się temu, jak działa dzisiejsza telewizja cyfrowa i dlaczego sama siła sygnału to tylko połowa sprawy. Dobra wiadomość jest taka, że w wielu domach wystarczy dobrze ustawiona antena oraz poprawnie poprowadzony kabel sygnałowy. Wzmacniacz pojawia się dopiero na końcu drogi, gdy inne możliwości zostały wyczerpane. Niestety, w sklepach z elektroniką urządzenie to polecane bywa zbyt często jako rozwiązanie na każdy problem z odbiorem, co prowadzi do niepotrzebnych wydatków oraz kłopotów z przesterowaniem tunera.

Cyfrowa telewizja działa inaczej niż stara analogowa

Przez lata każdy dodany wzmacniacz poprawiał obraz analogowej telewizji, bo pogorszenie sygnału objawiało się stopniowo - najpierw lekkie śnieżenie, potem paski, wreszcie całkowite załamanie obrazu. W dzisiejszej telewizji naziemnej DVB-T2 mechanizm jest zupełnie inny. Sygnał cyfrowy albo działa poprawnie, albo wcale. Nie ma stanów pośrednich, nie ma lekkiego szumu ani pasków na ekranie.

Zamiast śnieżenia pojawia się rozsypanie obrazu na kwadraty albo całkowity brak kanału, choć wskaźnik siły sygnału w dekoderze pokazuje pełny pasek. Ta cecha sygnału cyfrowego sprawia, że dołożenie wzmacniacza do instalacji z prawidłowym poziomem psuje odbiór. Tuner w telewizorze lub dekoderze zaprojektowano do pracy w określonym przedziale poziomów sygnału. Gdy poziom przekracza wartość graniczną, układ wejściowy przestaje poprawnie przetwarzać sygnał. Dla widza objawia się to identycznie jak niedobór sygnału.

Drugim problemem jest pogorszenie parametru jakości, który fachowo nazywa się MER. Opisuje on, jak bardzo rzeczywisty sygnał odbiega od wzorcowego. Wzmacniacz podnosi poziom sygnału, ale równocześnie dodaje własny szum oraz zniekształcenia, więc MER się pogarsza. Im niższy MER, tym trudniej tunerowi zdekodować obraz, mimo że siła pokazuje wartość wysoką. Warto zapamiętać, że w cyfrze siła oraz jakość to dwie różne rzeczy i wzmacniacz poprawiając jedną, psuje drugą.

Kiedy wzmacniacz faktycznie pomaga

Są sytuacje, w których wzmacniacz jest konieczny. Pierwsza to długi odcinek kabla między anteną a telewizorem - powyżej 30-40 metrów sygnał tłumi się na tyle, że do odbiornika dociera zbyt słaby. Druga to instalacja z wieloma telewizorami, gdzie sygnał rozdziela się na kilka gałęzi przez rozgałęźniki, a każdy z nich powoduje straty rzędu kilku decybeli. Trzecia to słaby sygnał z nadajnika, na przykład w miejscowościach oddalonych o kilkadziesiąt kilometrów od najbliższego masztu.

W takich przypadkach wzmacniacz montuje się możliwie blisko anteny, najlepiej na maszcie. Powód jest prosty - sygnał, zanim trafi do kabla, jest najsłabszy i najbardziej narażony na zakłócenia. Wzmacniacz na maszcie podbija go zanim kabel zacznie tłumić. Wzmacniacz wpięty tuż przy telewizorze wzmacnia sygnał razem ze wszystkimi zakłóceniami, które narosły po drodze, więc nie rozwiązuje problemu, a często go pogarsza.

Kiedy wzmacniacz szkodzi odbiorowi

Gdy sygnał z anteny jest dobry, a obraz się zacina, dodanie wzmacniacza prawie zawsze pogarsza sytuację. Tuner zostaje przesterowany, czyli dostaje na wejściu sygnał silniejszy niż ten, do którego został zaprojektowany. Objawia się to identycznie jak niedobór sygnału - obraz rozpada się na bloki, dźwięk przerywa, kanały znikają.

Drugim problemem jest to, że wzmacniacz wzmacnia wszystko, nie tylko użyteczny sygnał telewizyjny. Wzmacnia zakłócenia od sieci LTE, od silników elektrycznych, od zasilaczy impulsowych. Jeśli sygnał użyteczny jest silny, ale zaszumiony, wzmacniacz podbija szumy równolegle z sygnałem. Proporcja sygnału do szumu nie poprawia się, a pogarsza, bo sam wzmacniacz dodaje własny szum. To akurat często pojawia się w miastach, gdzie stoi dużo budynków blisko siebie, a sygnał odbija się od elewacji, tworząc echa.

Jak sprawdzić czy potrzebujemy wzmacniacza

Zanim sięgniemy po wzmacniacz, warto sprawdzić, co rzeczywiście dzieje się z sygnałem. W większości dekoderów Polsat Box oraz Canal+ znajdziemy menu z pomiarami sygnału. W telewizorach z wbudowanym tunerem DVB-T2 funkcja ta ukryta jest zwykle w ustawieniach kanałów. Włączamy telewizor lub dekoder, wchodzimy w menu ustawień kanałów i szukamy pozycji opisanej jako "siła sygnału" oraz "jakość sygnału".

Notujemy wartości dla każdego multipleksu osobno (MUX 1, MUX 2, MUX 3, MUX 4, MUX 8), bo każdy z nich nadaje z innego nadajnika i na innym paśmie. Jeśli jakość sygnału spada poniżej 50%, mamy problem do rozwiązania. Jeśli siła sygnału wynosi ponad 80%, a obraz się zacina - mamy przester i żadne wzmocnienie nie pomoże, wręcz przeciwnie.

• Wartość siły sygnału poniżej 40% - sygnał za słaby, warto sprawdzić antenę oraz kabel.
• Siła sygnału 60-80% wraz z jakością powyżej 70% - instalacja pracuje prawidłowo.
• Siła sygnału powyżej 85% z niską jakością - przester tunera, żaden wzmacniacz nie pomoże.
• Jakość sygnału poniżej 50% przy dobrej sile - zakłócenia lub echo sygnału, do rozwiązania przez zmianę kierunku anteny.

Warto pamiętać, że wskaźniki procentowe w telewizorach różnych producentów pokazują różne rzeczy i nie zawsze odpowiadają rzeczywistym parametrom. LG, Samsung, Sony - każdy kalibruje swój wskaźnik inaczej. Dlatego profesjonaliści posługują się miernikami zewnętrznymi, które pokazują konkretne wartości w decybelach oraz parametry BER i MER.

Co oznaczają parametry BER i MER

Dwa parametry, które decydują o jakości odbioru, to BER oraz MER. BER, czyli bitowa stopa błędów, opisuje, ile bitów na milion dociera do tunera z błędem. Im niższa wartość BER, tym lepszy odbiór. Poziom 1E-9 (jeden błąd na miliard bitów) oznacza odbiór bezbłędny, 1E-6 to granica akceptowalna, a 1E-4 to sygnał, który tuner ledwo dźwiga.

MER, czyli współczynnik błędu modulacji, opisuje, jak bardzo rzeczywisty sygnał różni się od wzorcowego. W dzisiejszym standardzie DVB-T2 minimalna wartość MER, przy której tuner jeszcze radzi sobie z dekodowaniem, to około 24-26 dB. Wartość 32 dB uznawana jest za dobrą, a powyżej 35 dB za bardzo dobrą. Odpowiednio zaprojektowana instalacja anteny telewizyjnej powinna pokazywać MER powyżej 30 dB dla wszystkich multipleksów.

• MER poniżej 20 dB - tuner nie zdekoduje obrazu.
• MER 24-26 dB - odbiór na granicy, wystarczy lekki deszcz lub wiatr, by obraz się rozsypał.
• MER 28-32 dB - odbiór prawidłowy, bez zakłóceń.
• MER powyżej 35 dB - odbiór bardzo dobry, instalacja z dużym zapasem mocy.

Rodzaje wzmacniaczy dostępnych w sklepach

Sklepy z elektroniką oferują kilka typów wzmacniaczy, które różnią się przeznaczeniem oraz sposobem montażu. Wybór właściwego ma znaczenie dla jakości odbioru, a błędny zakup to często pieniądze wyrzucone w błoto.

• Wzmacniacz masztowy - montowany na maszcie blisko anteny. Najlepszy wybór, gdy faktycznie potrzebujemy wzmocnienia, bo pracuje z sygnałem zanim trafi do kabla. Popularne modele to Telkom Telmor WK-410 (przestrajany, pozwala regulować wzmocnienie oddzielnie dla każdego pasma), Alcad AM-696 oraz Terra MX-062.
• Wzmacniacz liniowy - mała kostka wpinana w kabel, zwykle z wtykami nakręcanymi. Pomaga, gdy długość kabla przekracza 30 metrów i sygnał mocno się tłumi. Zwykle ma wzmocnienie 10-20 dB.
• Wzmacniacz wewnętrzny - podłączany tuż za telewizorem. Najgorszy wybór, bo wzmacnia sygnał razem ze wszystkimi zakłóceniami narosłymi po drodze.
• Wzmacniacz z AGC - automatycznie reguluje wzmocnienie w zależności od poziomu sygnału. Model Spacetronik AGC 20dB 5V dobiera wzmocnienie samoczynnie, co eliminuje ryzyko przesterowania.
• Przedwzmacniacz antenowy - montowany bezpośrednio przy antenie, zasilany z osobnego zasilacza przez kabel sygnałowy. Stosowany głównie przy antenach daleko od nadajnika, w miejscach o bardzo słabym sygnale.

Wzmacniacze przestrajane, choć droższe, pozwalają osobno ustawić wzmocnienie dla pasma VHF, UHF oraz UKF FM. Dzięki temu można podbić tylko to pasmo, które faktycznie potrzebuje wzmocnienia, bez psucia pozostałych. Modele stałe, tańsze, podbijają wszystko równo, co często prowadzi do przesterowania na mocnych multipleksach.

Lepsza antena zamiast wzmacniacza

W wielu sytuacjach właściwa reakcja na słaby sygnał to wymiana anteny na mocniejszą, a nie dołożenie wzmacniacza. Antena o większym zysku energetycznym zbiera więcej sygnału bez dodawania szumów własnych. Wzmacniacz dodaje szum zawsze, antena nigdy.

W sklepach oraz na forach internetowych najczęściej polecane anteny DVB-T2 to modele Emme Esse UNI LINE LOG 560HVD (antena logarytmiczna, zysk około 14-16 dBi), Dipol LOG2-69 (antena logarytmiczna z filtrem LTE) oraz Dipol ASP-8W (antena Yagi z większym zyskiem kierunkowym). Anteny logarytmiczne są droższe, ale pracują szerzej pasmowo i lepiej radzą sobie w trudnych warunkach, gdy sygnał odbija się od okolicznych budynków.

Anteny panelowe, choć estetyczne i płaskie, mają mniejszy zysk energetyczny i lepiej sprawdzają się w miastach blisko nadajnika. Na obrzeżach aglomeracji oraz w miejscowościach oddalonych o 20-30 km od masztu nadawczego lepiej sprawdza się antena logarytmiczna lub Yagi. Koszt wymiany anteny bywa niższy niż zakup wzmacniacza oraz zasilacza, a efekt znacznie lepszy.

Telewizja satelitarna oraz instalacje zbiorcze

Telewizja satelitarna działa inaczej niż naziemna. Tu sygnał dociera z satelity na orbicie, a antena to tak naprawdę talerz, który skupia sygnał na głowicy. Wzmacniacz w instalacji satelitarnej pojawia się rzadko, zwykle przy bardzo długich kablach lub przy instalacjach z wieloma odbiornikami z rozdzielaczami.

Dla obszaru centralnej Polski satelita Hotbird znajduje się na orbicie w kierunku południowym z lekkim odchyleniem na zachód. Talerz anteny satelitarnej montujemy z widokiem na południe, bez przeszkód w postaci drzew oraz budynków. Dla telewizji Polsat Box oraz Canal+ to właśnie Hotbird jest satelitą, z którego odbieramy pakiet kanałów. Z satelity Astra odbieramy TV Trwam, Radio Maryja oraz pakiety niemieckie i francuskie.

Dekodery satelitarne Polsat Box (modele 4K, 4K Lite, Soundbox 4K, Evobox Stream) oraz Canal+ (Ultrabox+ 4K, Dualbox+ 4K, Canal+ BOX+) posiadają wbudowane wskaźniki siły i jakości sygnału, które pomagają w ustawieniu anteny. Modele 4K oferowane są wyłącznie w najmie, na własność kupić można jedynie Evobox Stream oraz WiFiBox+ HD (Sagemcom DSIW74) w ofercie prepaid Canal+.

W blokach oraz domach wielorodzinnych sygnał z jednej anteny rozprowadza się do kilkunastu lub kilkudziesięciu mieszkań. Tu wzmacniacz jest koniecznością, bo bez niego sygnał po rozgałęzieniu na kilkanaście gałęzi byłby zbyt słaby, by telewizory w mieszkaniach mogły cokolwiek odebrać. Konfiguracji takiej instalacji nie da się zrobić bez miernika sygnału oraz wiedzy, jak rozkładać poziomy między mieszkania. Tu faktycznie warto wezwać instalatora - samodzielna zabawa skończy się albo przesterowaniem u części mieszkańców, albo brakiem sygnału u innych.

Najczęstsze błędy przy montażu anteny

Część problemów z odbiorem bierze się nie ze słabego sygnału, ale z błędów montażowych. Warto sprawdzić kilka rzeczy przed sięgnięciem po wzmacniacz.

• Zły kabel - kabel sygnałowy prawidłowy to taki z miedzianym oplotem o grubości środkowej żyły około 0,8-1,0 mm. Kable aluminiowe, tańsze, gubią sygnał i są wrażliwe na zalanie.
• Źle założone wtyki - wtyk nakręcany lub zaciskany musi przylegać do oplotu. Niedbale założony wtyk działa jak antena zbierająca zakłócenia.
• Antena montowana za nisko - antena dachowa powinna być zamontowana co najmniej 1-2 metry ponad kalenicą dachu, inaczej sygnał jest częściowo zasłaniany.
• Antena skierowana na przeszkodę - drzewo, komin sąsiada, budynek - wszystko to blokuje sygnał cyfrowy znacznie mocniej niż analogowy.
• Kabel przeprowadzony obok kabli zasilających - indukcja elektryczna wprowadza zakłócenia, które pogarszają MER.
• Zbyt długi zapas kabla zwinięty w kłębek - działa jak cewka, tłumi sygnał oraz wprowadza refleksje.

Sam montaż anteny zaczynamy od znalezienia miejsca na dachu z widokiem na nadajnik. Antenę przykręcamy do masztu za pomocą uchwytów zaciskowych, najpierw luźno, by móc ją obracać. Następnie podłączamy kabel, wchodzimy do telewizora i włączamy menu pomiaru sygnału. Obracamy antenę powoli, o kilka stopni na raz, obserwując zmiany wartości. Gdy znajdziemy pozycję z najwyższą jakością sygnału, dokręcamy śruby uchwytów oraz montujemy kabel na stałe.

Kiedy wezwać instalatora oraz lista kontrolna

Są sytuacje, w których samodzielna zabawa nie ma sensu. Pierwsza to instalacja zbiorcza w bloku, druga to instalacja w domu w trudnym terenie, gdzie sygnał jest słaby lub zakłócany, trzecia to sytuacja, gdy po próbach samodzielnego ustawienia anteny obraz nadal się rozsypuje. Instalator przyjeżdża z miernikiem, który pokazuje konkretne wartości poziomu sygnału, MER oraz BER dla każdego multipleksu. Taki pomiar pozwala uniknąć zakupu niepotrzebnego wzmacniacza albo anteny, która nie poradzi sobie w waszym miejscu.

Przed otwarciem portfela warto przejść przez listę kontrolną.

• Sprawdziliśmy parametry sygnału w dekoderze lub telewizorze i wiemy, czy problem to siła, czy jakość.
• Antena jest zamontowana ponad kalenicą dachu i skierowana bezpośrednio na nadajnik.
• Kabel jest w dobrym stanie, bez zalania i zagięć, z miedzianym oplotem.
• Wtyki są prawidłowo założone, nie luźne, nie skorodowane.
• Nie mamy zwiniętego w kłębek zapasu kabla.
• Kabel nie biegnie równolegle do kabli zasilających.
• Sprawdziliśmy, czy sąsiednie budynki nie zasłaniają anteny.
• Rozważyliśmy wymianę anteny na mocniejszą zamiast dołożenia wzmacniacza.

Jeśli po przejściu tej listy problem nadal występuje, wtedy rozważyć możemy wzmacniacz masztowy z przestrajaniem, który pozwala osobno ustawić wzmocnienie dla każdego pasma. Taki zakup ma sens tylko wtedy, gdy upewnimy się, że sygnał z anteny jest faktycznie słaby. Krótko mówiąc, wzmacniacz to narzędzie precyzyjne, a nie uniwersalny plaster na każdy ból odbioru.