The cold temperatures and your skin

Radio z satelity to zwykle ten sam sygnał, który służy do telewizji, tylko zamiast obrazu wybieramy w dekoderze listę stacji radiowych. W praktyce oznacza to dziesiątki strumieni audio dostępnych z satelitów Hotbird i Astra, z których Hotbird jest podstawowym kierunkiem dla popularnych polskich platform telewizyjnych. W wielu domach talerz już wisi na elewacji, a radio z satelity jest dosłownie o jedno naciśnięcie przycisku na pilocie dalej.

Jakość dźwięku z satelity w porównaniu z FM i DAB+

Klasyczne radio FM ma ograniczone pasmo i mocno przetworzoną dynamikę, co w praktyce przekłada się na dźwięk przyjemny, ale jednak uproszczony, szczególnie przy odsłuchu na lepszym sprzęcie stereo. W systemach DAB+ cały multipleks ma do dyspozycji ok. 2,3 Mb/s, a poszczególne stacje dzielą tę przepływność między sobą, często wybierając poziomy w okolicach 64–128 kb/s, aby zmieścić się z kilkoma programami w jednym zestawie częstotliwości. W przekazie satelitarnym pakiety radiowe potrafią korzystać z dużo wyższych przepływności, sięgających kilkuset kb/s na kanał audio, co dobrze widać np. w pomiarach strumieni Canal+ na Hotbird, gdzie ścieżki dźwiękowe AC3 w okolicach 128–384 kb/s są spotykane regularnie. Różnica jest słyszalna zwłaszcza wtedy, gdy dekoder podłączymy do wzmacniacza z normalnymi głośnikami zamiast korzystać wyłącznie z głośników telewizora.

Parametry strumieni audio z satelity

Na stronach z pomiarami bitratów można znaleźć przykłady transponderów Hotbird, gdzie pojedynczy kanał telewizyjny z towarzyszącą mu ścieżką audio AC3 ma bitrate rzędu kilkuset kb/s, a dodatkowe ścieżki językowe działają w podobnym zakresie. W praktyce radio z takiego transpondera korzysta z tej samej technologii kompresji, więc nawet jeśli nazwa kanału nie sugeruje „audiofilskiego” profilu, strumień jest wyraźnie bogatszy niż typowe radio internetowe z niską przepływnością. Z kolei w opisie multipleksów DAB+ dla Polski widać, że przy kilku–kilkunastu kanałach w jednym pakiecie emisje na poziomie 96–128 kb/s są kompromisem między jakością a liczbą stacji, co jest wystarczające do mowy, ale przy muzyce symfonicznej czy jazzie zaczyna brakować niektórych detali. W przypadku satelity ograniczeniem jest głównie miejsce na transponderze, ale polskie i zagraniczne stacje muzyczne często ustawiają strumień wyżej niż typowe DAB+, dzięki czemu słychać więcej drobnych elementów nagrania.

Co daje lepsza jakość w praktyce

Przy odsłuchu z satelity górne częstotliwości są wyraźniejsze, a przejścia między cichymi a głośnymi fragmentami utworu nie są tak mocno spłaszczone jak w radiu FM, które bywa mocno „ściskane” dynamiką. Dla słuchania wiadomości lub audycji publicystycznych różnica może wydawać się niewielka, ale przy koncertach, muzyce filmowej czy nawet radiu z gatunku rock i elektronika słychać, że talerz plus dekoder potrafią wykorzystać szeroki zakres częstotliwości i większą liczba danych w jednostce czasu. W przypadku nowoczesnych dekoderów Polsat Box i Canal+ radio z satelity ma dodatkowy plus – możemy skorzystać z wyjść cyfrowych (optyczne, koncentryczne), dzięki czemu sygnał trafia bezpośrednio do amplitunera domowego, omijając prostszą część sekcji audio w telewizorze.

Jakie satelity i pakiety oferują radio

Podstawowym kierunkiem dla radia z anteny satelitarnej jest satelita Hotbird na pozycji 13°E, gdzie nadawane są polskie pakiety Polsat Box i Canal+ oraz liczne zagraniczne stacje radiowe. W praktyce oznacza to dostęp do stacji komercyjnych, tematycznych kanałów muzycznych oraz serwisów zagranicznych, takich jak BBC czy RFI, dostępnych jako niekodowane strumienie audio w kilku językach. Z kolei satelita Astra jest używany m.in. do przekazu programów religijnych i kanałów z Niemiec czy Francji, a oprócz telewizji oferuje także całe zestawy stacji radiowych w językach lokalnych. Dla słuchacza najważniejsze jest to, że po ustawieniu anteny satelitarnej na Hotbird albo Astrę radio staje się dodatkiem do telewizji, niezależnie od tego, czy korzystamy z Polsat Box, Canal+ czy samodzielnego tunera DVB-S2.

Polskie stacje radiowe z satelity

W wykazach transponderów Hotbird znajdziemy polskie stacje takie jak RMF Classic, RMF MAXXX czy Złote Przeboje, dostępne w ramach pakietów Polsat Box, często w formie niekodowanej lub z łagodniejszymi zabezpieczeniami niż kanały telewizyjne. Z drugiej strony część emisji Polskiego Radia przeniosła się z przekazu ogólnodostępnego w kierunku dystrybucji przez platformy płatne, co potwierdzają materiały informujące o zakończeniu bezpłatnej emisji głównych programów na satelicie. W praktyce, jeśli mamy już aktywny pakiet telewizyjny u jednego z operatorów, dostęp do radia z satelity jest „gratisem” w tym sensie, że nie wymaga dodatkowych kabli ani urządzeń, poza podłączeniem dekodera do systemu audio. Warto sprawdzić w menu dekodera zakładkę „Radio”, „Radio z satelity” albo podobną, bo tam kryje się lista stacji przypisanych do danego transpondera.

Sprzęt potrzebny do odbioru radia z satelity

Do odbioru radia z satelity wystarczą elementy używane normalnie do telewizji: talerz anteny satelitarnej o średnicy mniej więcej 70–90 cm, konwerter LNB na jej wysięgniku, uchwyt lub maszt oraz odpowiednio dobrany dekoder lub tuner DVB-S/DVB-S2. W opisach zestawów RTV przewijają się talerze o średnicach 60–80 cm, przy czym w centralnej części kraju często wybiera się wartości z górnej części tego zakresu, aby zapewnić większy zapas sygnału przy gorszej pogodzie. Konwerter powinien pracować w standardowym paśmie 10,7–12,75 GHz i mieć jedno lub kilka wyjść, zależnie od tego, czy chcemy zasilić tylko jeden dekoder, czy też rozprowadzić sygnał do 2–4 odbiorników przy użyciu modeli typu single, twin albo quad. Przewód między konwerterem a dekoderem to typowy kabel koncentryczny 75 Ω z grubą powłoką zewnętrzną, odporną na warunki atmosferyczne, o długości zwykle w zakresie 10–30 m w domowych instalacjach.

• Talerz anteny: najczęściej metalowy, o średnicy ok. 70–90 cm, z wysięgnikiem pod konwerter.
• Konwerter LNB: wersja single dla jednego dekodera, twin dla dwóch urządzeń lub dekodera z nagrywaniem, quad dla kilku punktów odbioru.
• Przewód koncentryczny: kabel 75 Ω, o długości dopasowanej do odległości między anteną a dekoderem, z zapasem kilku metrów na ułożenie.
• Złącza nakręcane: metalowe końcówki nakręcane na kabel, dobrane do jego średnicy, pozwalające wkręcić przewód w konwerter i dekoder.
• Dekoder lub tuner: np. dekodery Polsat Box 4K, Polsat Box 4K Lite, Soundbox 4K, Evobox Stream, czy po stronie Canal+ Ultrabox+ 4K, Dualbox+ 4K, Canal+ BOX+ oraz moduły CAM CI+ / CAM ECP do telewizorów z wbudowanym tunerem.

W praktyce dekodery 4K Polsat Box i Canal+ są oferowane głównie w formie dzierżawy przy umowach abonamentowych, natomiast modele internetowe typu Evobox Stream mogą być kupowane samodzielnie jako część oferty na telewizję przez sieć, a WiFiBox+ pozostaje prostym dekoderem HD w wariancie prepaid. Jeśli zależy nam na odsłuchu w klasycznym systemie stereo, warto wybrać dekoder z wyjściem optycznym lub koaksjalnym audio, aby podłączyć go bezpośrednio do amplitunera lub zewnętrznego przetwornika zamiast korzystać wyłącznie z wyjścia HDMI do telewizora. Alternatywą są niezależne tunery DVB-S2 w obudowie hi-fi lub karty satelitarne do komputera, które audiofile opisują na forach jako rozwiązanie pozwalające zintegrować radio z satelity w bardziej rozbudowanych systemach odsłuchowych.

Samodzielny montaż anteny krok po kroku

Wybór miejsca na antenę

Pierwszy krok to wybór miejsca na ścianie, kominie lub balkonie, z którego talerz „widzi” niebo w kierunku południowym, bez zasłaniania przez bliskie drzewa, słupy czy budynki. W blokach najczęściej wybiera się narożniki balkonów albo fragment elewacji, gdzie administracja zgadza się na montaż uchwytu, a widok na południe nie jest zasłonięty przez sąsiedni blok stojący bardzo blisko. W domach jednorodzinnych popularne jest mocowanie do ściany szczytowej albo komina, przy użyciu uchwytu z kilkoma kotwami rozprężnymi wkręconymi w mur oraz rurą o średnicy w okolicach 40–60 mm, która pełni rolę masztu. Warto pamiętać, że maszt powinien być możliwie pionowy, bo ułatwia późniejsze ustawienie elewacji, a przewody należy prowadzić tak, aby nie tworzyły pętli, o które ktoś może zaczepić podczas chodzenia po tarasie czy balkonie.

Montaż uchwytu i talerza

Po wybraniu miejsca montujemy uchwyt na ścianie przy użyciu kołków rozporowych i śrub, zwracając uwagę na to, aby górne śruby trzymały całość możliwie mocno. Maszt lub rurę warto sprawdzić poziomicą albo prostym kątomierzem z pionową krawędzią, a następnie dokręcić wszystkie obejmy, tak aby przy poruszaniu talerzem nie ruszał się cały uchwyt. Samą antenę składamy zgodnie z instrukcją producenta – zwykle trzeba przykręcić czaszę do ramienia, zamontować wysięgnik pod konwerter i ustawić wstępnie kąt elewacji według podziałki na mocowaniu. Na tym etapie śruby regulacyjne dokręcamy tylko na tyle, aby talerz nie opadał sam, ale wciąż dawał się poruszać ręką o kilka milimetrów w każdą stronę, bo później będziemy go delikatnie korygować.

Podłączenie konwertera i przewodu

Konwerter wsuwamy w uchwyt na końcu wysięgnika i blokujemy plastikową obejmą lub metalową śrubą, tak aby nie obracał się sam pod ciężarem kabla. Następnie przygotowujemy końcówki przewodu koncentrycznego: zdejmujemy kilka milimetrów izolacji zewnętrznej, odsłaniamy oplot i dielektryk, a potem przycinamy go tak, aby środkowa żyła wystawała na tyle, by weszła w gniazdo dekodera. Na kabel nakręcamy złącze, kontrolując, czy nie ma zwarcia między oplotem a żyłą środkową, po czym wkręcamy końcówkę w gniazdo konwertera i w wejście antenowe dekodera. Warto zostawić przy antenie niewielką pętlę przewodu, aby przy ruchu talerza nie ciągnąć za mocowania konwertera; dodatkowy zapas długości schowamy przy ścianie lub pod listwą w pokoju.

Ustawienie anteny na Hotbird „na dekoder”

Po podłączeniu dekodera do telewizora uruchamiamy urządzenie i wchodzimy do menu, w którym można podejrzeć poziom siły i jakości sygnału z anteny; producent dekodera zwykle opisuje tę funkcję w instrukcji jako „diagnostyka” albo „wskaźnik sygnału”. Najprostsza metoda to poprosić drugą osobę, aby stała przy telewizorze i mówiła na głos, jak zmienia się poziom sygnału podczas naszych ruchów talerzem. Talerz ustawiamy w kierunku południowym z bardzo delikatnym odchyleniem na zachód, wzorując się np. na antenach sąsiadów, które są już ustawione na Hotbird, a następnie wykonujemy minimalne ruchy – rzędu kilku milimetrów – w bok i w górę–dół, za każdym razem czekając chwilę na ustabilizowanie odczytów na ekranie.

Kiedy wskaźnik jakości sygnału rośnie i przekracza mniej więcej połowę skali, możemy uznać, że antena jest „złapana” na właściwego satelitę i w tym położeniu dokręcamy śruby mocujące ramiona talerza i konwerter.

Do precyzyjniejszego ustawienia można wykorzystać prosty miernik sygnału satelitarnego wpinany w przewód między konwerterem a dekoderem, który sygnalizuje wzrost poziomu dźwiękiem lub wskazaniem na skali, albo aplikację na smartfonie (np. DMSatFinder), pokazującą poziom sygnału dekodera przez sieć domową. W naszym regionie anteny ustawione na Hotbird mają zwykle elewację w zakresie kilkudziesięciu stopni i azymut lekko przesunięty względem geograficznego południa, co można podejrzeć na okolicznych budynkach albo w kalkulatorze pozycji satelity na stronach RTV. Jeśli mimo prób wskaźnik jakości nie chce przekroczyć dolnej części skali, warto sprawdzić, czy talerza nie zasłania fragment dachu, balustrada albo drzewo, które rośnie blisko elewacji i później może dalej utrudniać odbiór.

Odbiór radia z satelity – konfiguracja w dekoderze

Gdy antena jest ustawiona, kolejnym krokiem jest wyszukanie kanałów lub skorzystanie z gotowej listy dostarczonej przez operatora; w dekoderach Polsat Box i Canal+ radio zwykle pojawia się w osobnej zakładce lub jako część głównej listy kanałów z możliwością filtrowania po typie „radio”. Na Hotbird znajduje się kilkadziesiąt strumieni radiowych w różnych językach, z czego część to stacje muzyczne znane z naziemnego eteru, inne to zagraniczne serwisy informacyjne czy kanały tematyczne (muzyka klasyczna, jazz, muzyka religijna). Warto poświęcić trochę czasu na przejrzenie listy i dodanie ulubionych pozycji do grupy „ulubione”, aby nie przewijać każdorazowo pełnej listy transponderów.

Jeśli chcemy słuchać radia przez zestaw stereo, podłączamy dekoder do amplitunera lub wzmacniacza za pomocą przewodu optycznego, koaksjalnego lub pary cinch, ustawiamy na nim odpowiednie wejście i używamy pilota dekodera do zmiany stacji, traktując tuner satelitarny jak klasyczny tuner radiowy. Radio z satelity dobrze sprawdza się jako źródło muzyki tła w domu, ale też jako sposób na słuchanie zagranicznych serwisów informacyjnych lub wersji językowych programów radiowych, do których normalnie nie mielibyśmy dostępu przy użyciu zwykłej anteny FM. W rejonach, gdzie sygnał FM w mieszkaniu jest słaby lub zakłócany, antena satelitarna bywa realną alternatywą dla codziennego słuchania radia bez ciągłego szumienia i zaników na przenośnych odbiornikach.

Typowe problemy i sposoby sprawdzenia instalacji

Jeżeli radio z satelity zaczyna przerywać albo dekoder pokazuje komunikat o braku sygnału, warto najpierw wejść do menu diagnostycznego i sprawdzić poziom siły oraz jakości sygnału; jeśli siła jest obecna, a jakość spada praktycznie do zera, zwykle oznacza to problem z ustawieniem talerza albo przeszkodą na drodze do satelity. W czasie opadów deszczu lub śniegu niewielki spadek jakości jest normalny, ale jeśli zanik pojawia się także przy dobrej pogodzie, trzeba skontrolować wszystkie elementy: mocowanie uchwytu, stan przewodu, złącza przy konwerterze oraz przy dekoderze. W centralnej części kraju przy talerzach o średnicy około 80 cm poprawnie ustawiona antena utrzymuje zapas jakości sygnału przy większości typowych warunków pogodowych, a problemy pojawiają się głównie przy mocnym wietrze, który potrafi lekko przekręcić talerz, albo przy śniegu zalegającym na czaszy.

• Sprawdzenie talerza: czy nie jest przekręcony, czy uchwyt nie obluzował się, czy czasza nie jest powyginana po uderzeniu lub obciążeniu śniegiem.
• Kontrola przewodu: czy nie ma pęknięć, przetarć na krawędzi dachu lub balkonu, czy złącza nie są zalane wodą.
• Menu dekodera: podgląd siły i jakości sygnału, próba przełączenia na inne kanały z tego samego transpondera, aby wykluczyć problem po stronie nadawcy.
• Porównanie z sąsiadami: jeśli u nich telewizja i radio z satelity działają poprawnie, a nasz dekoder pokazuje brak sygnału, warto poprosić o spojrzenie na naszą antenę z zewnątrz.

Gdy po własnych próbach nadal mamy problemy, rozsądnym rozwiązaniem jest wezwanie instalatora, który przyjedzie z miernikiem sygnału i sprawdzi nie tylko ustawienie anteny, ale też możliwość rozprowadzenia sygnału po domu, np. do kilku pokoi albo połączenia go z sygnałem naziemnym w jednej sieci kablowej. Profesjonalna firma potrafi wykonać bardziej rozbudowane instalacje, w których konwerter typu unicable zasila kilka dekoderów jednym przewodem, a sygnały TV SAT, DVB-T i radia FM są zsumowane w jednej skrzynce i rozdzielane w gniazdach w ścianach. Takie rozwiązanie jest przydatne tam, gdzie chcemy słuchać radia z satelity w kilku pomieszczeniach, korzystając z różnych dekoderów lub telewizorów z modułami CAM, bez ciągłego przełączania przewodów.